Nagroda za znalezienie zabytku sięga w 2026 roku 267 106,80 zł. Wypłaca ją minister kultury, a wniosek składa wojewódzki konserwator zabytków. Skarb wykopany na własnej działce i tak przechodzi na własność Skarbu Państwa. Pieniądze dostanie tylko ten, kto zgłosi odkrycie urzędowi.
Komu przysługuje nagroda za znalezienie zabytku
Prawo do niej daje artykuł 34 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Mają je osoby, które odkryły albo przypadkowo znalazły zabytek archeologiczny i dopełniły obowiązku zawiadomienia urzędu.
Ustawa wyklucza dwie grupy. Nagroda nie należy się osobom zajmującym się zawodowo badaniami archeologicznymi ani zatrudnionym w grupach zorganizowanych do prowadzenia takich badań.
Drugą podstawę daje artykuł 11 ustawy o rzeczach znalezionych. Gdy rzecz znaleziona jest zabytkiem albo materiałem archiwalnym i stała się własnością Skarbu Państwa, znalazcy przysługuje nagroda.
Ile wynosi nagroda pieniężna w 2026 roku
Wysokość ustala rozporządzenie ministra kultury i dziedzictwa narodowego z 2 lipca 2015 roku. Górna granica to trzydziestokrotność przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej z poprzedniego roku kalendarzowego.
Za 2025 rok Główny Urząd Statystyczny podał 8 903,56 zł. Maksymalna nagroda za znalezienie zabytku wynosi więc dziś 267 106,80 zł.
Jest też dolny próg. Nagroda pieniężna nie może być niższa niż jedna dziesiąta wartości materialnej zabytku. Gdy trzydziestokrotność wynagrodzenia okaże się niższa od tej jednej dziesiątej, znalazca dostaje właśnie jedną dziesiątą wartości znaleziska.
Obok pieniędzy rozporządzenie przewiduje dyplom. O tym, co dostanie znalazca, decyduje znaczenie przedmiotu dla dziedzictwa narodowego oraz jego wartość historyczna, naukowa, artystyczna i materialna.
Dlaczego skarb z własnej działki nie należy do właściciela
Artykuł 35 ustawy o ochronie zabytków przesądza, iż zabytki archeologiczne odkryte, przypadkowo znalezione albo pozyskane w wyniku badań stanowią własność Skarbu Państwa. Właściciel gruntu nie ma tu nic do powiedzenia.
Podobnie działa kodeks cywilny. Jego artykuł 189 mówi, iż rzecz znaleziona w okolicznościach, w których szukanie właściciela byłoby bezcelowe, staje się współwłasnością znalazcy i właściciela nieruchomości. Zabytki i materiały archiwalne są z tej zasady wyjęte.
Takie znalezisko przechodzi na Skarb Państwa, a znalazca ma je niezwłocznie wydać adekwatnemu staroście. Ta sama logika obejmuje złoża. Artykuł 10 prawa geologicznego i górniczego oddaje państwu między innymi węgiel, rudy metali, sól kamienną i kamienie szlachetne.
Mniej cenne kopaliny zostają przy właścicielu gruntu. Torf, piasek, kreda czy marmur są objęte prawem własności nieruchomości gruntowej, ale na ich wydobycie potrzeba koncesji.
Jak zgłosić znalezisko krok po kroku
Artykuł 33 ustawy o ochronie zabytków opisuje całą procedurę. Znalazca zabezpiecza przedmiot dostępnymi środkami, oznakowuje miejsce znalezienia i niezwłocznie zawiadamia wojewódzkiego konserwatora zabytków. Gdy to niemożliwe, idzie z tym do wójta, burmistrza albo prezydenta miasta.
Gmina ma 3 dni na przekazanie zawiadomienia konserwatorowi. Konserwator ma kolejne trzy dni na oględziny przedmiotu i miejsca jego znalezienia, a w razie potrzeby organizuje badania archeologiczne.
Broń i amunicja rządzą się osobną zasadą. Tu zgłoszenie idzie na policję. Instrukcję dla znalazców prowadzi Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, które radzi nie wyjmować przedmiotu z ziemi bez potrzeby.
Wniosku o pieniądze nie składa sam znalazca. Występuje z nim wojewódzki konserwator zabytków za pośrednictwem Generalnego Konserwatora Zabytków. Przy materiałach archiwalnych robi to dyrektor archiwum państwowego przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.
Wykrywacz metali i zmiana przepisów od 2027 roku
Poszukiwanie ukrytych zabytków wykrywaczem metali albo sprzętem do nurkowania wciąż wymaga pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków. Opłata za nie wynosi 82 zł. Poszukiwanie bez pozwolenia jest przestępstwem.
Jeżeli znalezienie zabytku wymagało pozwolenia, pieniądze przyznaje się tylko wtedy, gdy poszukiwania szły zgodnie z jego warunkami. Nielegalne wykopki nagrody nie dają.
Przepisy mają się zmienić. Ustawa z 9 października 2025 roku przesunęła na 1 stycznia 2027 roku wejście w życie nowelizacji znoszącej pozwolenia. Zamiast nich ma wystarczyć zgoda właściciela terenu i zgłoszenie poszukiwań.
Stan na 28 sierpnia 2026 roku.
źródło zdjęć: Canva
