New York Times docenia „Ołowiane dzieci”

Nowy polski miniserial „Ołowiane dzieci”, wyreżyserowany przez Macieja Pieprzycę, znalazł się wśród najciekawszych lutowych premier serwisu Netflix według amerykańskiego dziennika „The New York Times”. Produkcja w gwiazdorskiej obsadzie jest inspirowana reportażem Michał Jędryka „Ołowiane dzieci. Zapomniana epidemia” i opowiada o przemilczanej katastrofie zdrowotnej w historii Polski Ludowej.

Fot. Materiały prasowe Netflix

Cena postępu

Szopienice przez ponad sto lat stanowiły jeden z najważniejszych ośrodków hutnictwa na Górnym Śląsku. W Hucie Metali Nieżelaznych produkowano m.in. cynk, ołów i kadm. W realiach PRL-u bliskość zakładów przemysłowych i osiedli mieszkaniowych traktowano jako naturalny element urbanistycznego krajobrazu – koszt postępu, który rzadko poddawano publicznej dyskusji.

Emisja pyłów zawierających metale ciężkie prowadziła jednak do systematycznego skażenia lokalnego środowiska. W latach 70. zaczęły pojawiać się pierwsze sygnały alarmowe: dzieci mieszkające w pobliżu szopienickiej huty coraz częściej trafiały do lekarzy z podobnymi objawami – bólami brzucha, osłabieniem, zaburzeniami neurologicznymi i trudnościami w nauce.

Fot. Materiały prasowe Netflix

Przeciwko systemowi

W centrum serialowej historii znajduje się pediatra, dr Jolanta Wadowska-Król, która jako jedna z pierwszych zaczęła dostrzegać niepokojącą skalę problemu. W jej rolę wciela się Joanna Kulig, kreując postać lekarki rozdartej między obowiązkiem zawodowym a nieustającą presją systemu politycznego.

Jolanta Wadowska-Król prowadziła ciche, systematyczne badania, skrupulatnie dokumentując przypadki kolejnych pacjentów. Z czasem zebrane dane zaczęły układać się w niepokojący wzór – masowe zatrucie ołowiem, czyli ołowica – choroba prowadząca do trwałych uszkodzeń układu nerwowego i zaburzeń rozwoju u dzieci.

Diagnoza oznaczała potencjalny skandal o ogólnokrajowym zasięgu. Ujawnienie prawdy o szkodliwym wpływie działalności przemysłowej groziło podważeniem wizerunku państwa jako gwaranta bezpieczeństwa i postępu. Aparat komunistycznej władzy podjął więc działania mające na celu zminimalizowanie rozgłosu i kontrolę nad informacjami.

Fot. Materiały prasowe Netflix

Etyka a lojalność

Serial ukazuje nie tylko determinację głównej bohaterki, ale także sieć relacji i trudnych sytuacji, które towarzyszyły próbom nagłośnienia sprawy. W walce o zdrowie najmłodszych dr Wadowską-Król wspiera pielęgniarka Wiesia Wilczek, grana przez Kingę Preis – postać zakorzeniona w lokalnej społeczności, świadoma skali problemu i jego konsekwencji.

Istotną rolę odgrywa również prof. Berger (w tej roli Agata Kulesza), charyzmatyczna szefowa kliniki pediatrycznej, która balansuje między lojalnością wobec systemu a lekarskim obowiązkiem ratowania pacjentów. Jej postawa trafnie oddaje dylematy środowiska medycznego funkcjonującego w realiach politycznej kontroli.

Po drugiej stronie znajdują się przedstawiciele państwowego aparatu, dla których ujawnienie skali zatrucia oznaczałoby kompromitację władz i zagrożenie dla stabilności lokalnego przemysłu. W rolę oficera SB Huberta Niedzieli, który próbował tuszować katastrofę, wcielił się Michał Żurawski. Postać I sekretarza Komitetu Wojewódzkiego PZPR, Zdzisława Grudnia, dla którego ważniejsza była własna pozycja niż dobro mieszkańców, zinterpretował Zbigniew Zamachowski.

Trwałe skutki

Choć działania lekarzy doprowadziły do przebadania tysięcy dzieci i częściowych interwencji – takich jak przesiedlenia rodzin zamieszkałych najbliżej huty czy skierowanie najmłodszych pacjentów na leczenie sanatoryjne – były to rozwiązania tymczasowe. W wielu przypadkach skutki zatrucia okazały się nieodwracalne, a systemowe zmiany w podejściu do ochrony zdrowia publicznego nie nastąpiły.

Serial nie tylko zrekonstruował dramat rodzin żyjących w cieniu przemysłu ciężkiego, ale także postawił pytania o odpowiedzialność państwa i granice kompromisu w obliczu zagrożenia zdrowia publicznego. W tej historii największym przeciwnikiem okazała się bowiem nie choroba, a milczenie.

AD