Tęcza powraca na Żoliborz. Niezwykła historia kina "wyczarowanego z kotłowni"

Nowe życie Kina Tęczy

Otwarcie Kina Tęcza i jednocześnie nowej siedziby Centrum Kultury Filmowej im. Andrzeja Wajdy zaplanowano na 28-29 listopada 2026 roku. Nowa Tęcza to tradycja i nowoczesność w jednym – połączy kinematografię analogową z najnowszymi osiągnięciami technologii cyfrowej w tej dziedzinie.

Plany są ambitne – Tęcza ma stać się "kulturalnym sercem Żoliborza", dla Żoliborzan i nie tylko. Zapraszać będzie i mieszkańców, i twórców (choć w historii tego miejsca to żadna nowość). Ta idea inkluzywności znajduje odzwierciedlenie w nowej architekturze – przestronne foyer i otwarta od frontu, kameralna kawiarnia będą niejako przedłużeniem ulicy Suzina.

– Blaszaną bramę zamieniamy na żarzące (się) rozmytym światłem szklane wrota, za którymi urządzamy wąski bar kawowy. Świadomie trochę ciasny i – jak we włoskich espresso barach – dostępny także z ulicy. Zawsze będzie można kupić tam bilet do kina – zdradza autor projektu nowej Tęczy Andrzej Kaczmarczyk.

"Kulturalne serce Żoliborza"

Nowe Kino Tęcza nie będzie jedynie miejscem projekcji filmów. Będą się tam odbywać różnorodne wydarzenia – wystawy, koncerty, spotkania autorskie czy warsztaty. Foyer, a latem także zielony dziedziniec staną się miejscem interakcji mieszkańców Żoliborza i wszystkich miłośników kultury.

Nowa Tęcza okiem projektantów

Autorami projektu nowej Tęczy są Andrzej Kaczmarczyk i Sylwia Bartoszewska z Biura Architekt Kaczmarczyk SC. Modernizacja zabytkowego budynku przy Suzina 6 dobiega końca. Przeszedł on gruntowny remont, w wyniku którego powstała m.in. nowoczesna sala kinowa na 145 osób z dźwiękiem w jakości Dolby Atmos. Zainstalowano w niej także projektor 35 mm, za pomocą którego w Tęczy będzie można zobaczyć filmy zachowane tylko na tradycyjnej taśmie filmowej.

– Stan budynku oraz skala prac nie napawały optymizmem. Udało się jednak zaprojektować salę z profesjonalnym, najnowocześniejszym wyposażeniem audiowizualnym i jednocześnie zachować aurę kina studyjnego z przestrzenią plenerową zaaranżowaną na projekcje filmów – mówi Sylwia Bartoszewska z Biura Architekt Kaczmarczyk SC, projektantka i autorka projektu nowego Kina Tęcza.

Dawniej duszne wnętrze budynku "rozcięto" szerokim świetlikiem dachowym. W holu miejsce ciasnej klatki schodowej zajęły rzeźbiarskie schody o luźno zawieszonych bigach, co w połączeniu ze świetlikiem tworzy szczególną iluzję przestrzenną.

– Kompozycja architektoniczna tego projektu to gra bryłami, proporcjami – to architektura spójna, pełna równowagi i spokoju, z przeszkleniami przy wejściu, aspirująca do nowoczesności. My zamysł naszych poprzedników wydobywamy poprzez fakturę tynków, smukłość profili w przeszkleniach – dodaje Andrzej Kaczmarczyk.

Autorzy projektu podkreślają, iż ich celem było nie tylko zachowanie dziedzictwa architektonicznego budynku, ale także przystosowanie go do nowoczesnych potrzeb i standardów dostępności. Zmodernizowany budynek ma windę, specjalne miejsca dla widzów z niepełnosprawnością ruchową, dostosowane sanitariaty i pętle indukcyjne dla osób słabosłyszących. Dodatkowo nowoczesne technologie i materiały budowlane przyjazne środowisku sprawiają, iż Kino Tęcza będzie proekologiczne.

U progu odwiedzających witać będzie "sgraffitowa" postać Andrzeja Wajdy wraz z jego zapiskami. To dwie realizacje malarza ściennego Marcina Bogusławskiego.

Szkice Wajdy powstawały ołówkiem, spontanicznie. Jak oddać ich lekkość na ścianie o powierzchni 31 metrów kwadratowych? Technika zwana "sgraffiti" polega na kładzeniu warstwy barwionej w masie zaprawy, a gdy ta zacznie zastygać – ale pozostało wilgotna – drugiej, jaśniejszej warstwy. Następnie artysta przenosi rysunek i zaczyna wycinać – "mokre na mokrym".

Na łuku nad wejściem do budynku powstała kolorowa mozaika, również autorstwa Bogusławskiego. Składa się ona z około 20 tysięcy manualnie klejonych i docinanych, barwionych elementów szklanych. Każdy element od spodu pokryty jest płatkiem srebra całość mieni się więc pod różnymi kątami. Zgodnie z pomysłem artysty, "tęcza miała znaleźć swoje miejsce w Tęczy", a przejście pod nią ma być "pierwszym krokiem do baśniowego świata filmu".

Nowoczesna "retro" technologia

W kabinie nowej sali kinowej Tęczy stanie Victoria – włoski projektor firmy Cinemeccanica. Takich modeli od lat się nie produkuje. Kiedy warszawskie kino złożyło zamówienie, firma wznowiła linię produkcyjną specjalnie dla Tęczy. Wyprodukowano dwa egzemplarze, które będą pracować naprzemiennie, podczas każdego seansu.

Historia mediolańskiej marki robi wrażenie. Cinemeccanica powstała wiosną 1920 roku. Jej fabrykę zniszczono w czasie II wojny światowej, a po upadku konfliktu odbudowano w rekordowym tempie. Od 1932 roku na jej projektorach realizowane są pokazy festiwalu filmowego Biennale w Wenecji. Sprzęt trafiał do kin w 93 krajach, na pokłady transatlantyków, do sal koncertowych i pałaców. Pierwszy egzemplarz serii oglądać można dziś w Muzeum Nauki i Techniki w Mediolanie.

W zmodernizowanym budynku powstała też reżyserka do transmisji i rejestracji wydarzeń. Akustyka pozwoli na organizację paneli, konferencji i kameralnych koncertów.

Słynny neon powrócił

Z kolei na fasadę obiektu powróciły dwa kultowe neony zaprojektowane w ubiegłym wieku przez Magdalenę Byczyńską – artystkę, która przez dekady współtworzyła wizualny język stolicy. Jej autorstwa są także neony kin Praha, Polonia, Bajka, Kultura i Wars.

Kino "wyczarowane z kotłowni"

Historia Kina Tęcza sięga 1929 roku. Pierwotnie budynek przy Suzina był kotłownią centralnego ogrzewania dla nowego osiedla Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej. Obok budynków mieszkalnych spółdzielcy postawili szkołę, teatr i kino – wszystko pod znakiem tęczy, która w latach 20-stych ubiegłego wieku była międzynarodowym symbolem ruchu spółdzielczego; znakiem wiary, iż "w powiązaniu siła", a wspólnym działaniem można zbudować lepszy świat. W 1933 roku pisarz i dziennikarz Teodor Toeplitz, w przemowie na otwarcie kina w budynku kotłowni, napisał: "Znajdujemy się w przestronnej, jasnej, pogodnej, pięknej sali – znajdujemy się w teatrze wyczarowanym z kotłowni".

– W CKF marzymy o chwili, gdy będziemy mogli za Toeplitzem powiedzieć, iż znajdujemy się w nowoczesnej, przestronnej, wyremontowanej sali kina Tęcza i zaprosić Państwa do korzystania z jej walorów. Czekamy na ten moment z niecierpliwością i (…) nie wahamy się powtórzyć, iż w tym miejscu będzie biło źródło życiodajnego ciepła" – pisała w tekście kuratorskim wystawy "7 ujęć Tęczy. Kino. Architektura. Ludzie" Joanna Rożen-Wojciechowska, dyrektorka Centrum Kultury Filmowej im. Andrzeja Wajdy.

Samo kino przy Suzina kilkukrotnie zmieniało nazwę. Najpierw odbywały się tam seanse spółdzielcze prowadzone przez środowisko legendarnego START-u – "młodych zapaleńców, którzy marzyli o kinie ambitnym i społecznie zaangażowanym". Potem krótki epizod miało kino "Stella". Od 1935 roku – kino "Świat", które działało nieprzerwanie aż do wybuchu Powstania Warszawskiego. To właśnie przy Suzina padły pierwsze strzały zrywu.

27 lipca 1945 roku to wyjatkowy dzień w historii Tęczy. Kino ponownie otworzyło się w mieście, które dopiero zaczęło podnosić się z gruzów. Zachowała się pamiątka z tego dnia w postaci filmu, na którym widać tłum ludzi, którzy czekają na pierwszy, powojenny seans – kobiety w białych bluzkach i mężczyzn w kapeluszach.

Kino Tęcza działało do 1989 roku. W pierwszej połowie lat 90. budynek ożył dzięki artystom kolektywu artystycznego Akademia Ruchu. W roku 1997 został zamknięty ze względu na brak funduszy na czynsz. Zgasł też słynny neon.

W 2014 roku na fasadzie Tęczy powstał mural, który miał przypominać o istnieniu i historii tego miejsca. "Tonący bohater" Piotra Janowczyka nawiązywał do ówczesnej kondycji miejsca, które powoli zacierało się w pamięci młodszych pokoleń. Projekt modernizacji zabytkowego gmachu nie uwzględniał jednak zachowania ani odtworzenia muralu na elewacji. W lipcu 2024 roku jeden radny dzielnicy Konrad Smoczny złożył interpelację w tej sprawie. "(…) Tęcza jako jednostka kulturotwórcza powinna czuć w obowiązku zachowanie dzieł kultury street artowej, które wpisały się nie tylko w tkankę budynku, ale także w pejzaż Żoliborza" – pisał radny. "Tonący bohater" został ostatecznie usunięty.

Przełom nadszedł w grudniu 2020 roku. Miasto Stołeczne Warszawa, Warszawska Spółdzielnia Mieszkaniowa "Żoliborz Centralny" i Centrum Kultury Filmowej im. Andrzeja Wajdy podjęły decyzję, iż Kino Tęcza zostanie odnowione. CKF zostało jego gospodarzem. Prace modernizacyjne trwały prawie dwa lata.

Kiedy otwarcie Kina Tęcza?

Nowego Kino Tęcza otworzy swoje drzwi 28-29 listopada 2026 roku. Centrum Kultury Filmowej im. Andrzeja Wajdy przygotowuje specjalny program otwarcia, którego szczegóły zostaną ogłoszone wkrótce.

Na początek działalności przygotowano dwie bezpłatne wystawy multimedialne, związane z trwającym Rokiem Andrzeja Wajdy i setną rocznicą urodzin reżysera:

• "100. Uniwersum Wajdy", czyli immersyjna opowieść o twórczości reżysera – od "Pokolenia" po "Powidoki";
• "Tęcza Love Story", czyli historia kina przedstawiona dzięki archiwalnych zdjęć, plakatów, biletów i wspomnień widzów.

Elementy wystawy zobaczyć będzie można na monitorach we foyer, w sali kinowej i w formie instalacji dźwiękowo-wizualnych, a także przez gogle VR. Zaplanowano oprowadzania kuratorskie, w tym jedno dla osób wrażliwych sensorycznie.

Chwilę później ruszy pierwszy autorski program CKF w nowej Tęczy – FilmGoing. W grudniu 2026 kino zaprasza na przegląd filmów z Tildą Swinton (m.in. "Orlando", "Caravaggio", "Tylko kochankowie przeżyją"). Na styczeń 2027 zaplanowano przegląd filmów Dereka Jarmana, który 36 lat temu osobiście gościł w kinie przy Suzina 6. Pokazom będą towarzyszyć rozmowy z gośćmi, które poprowadzi Beata Kwiatkowska.

W budynku mają odbywać się także warsztaty, wykłady i pokazy dla dzieci i młodzieży oraz kooperacja z przedszkolami i szkołami. Do Tęczy z innych warszawskich kin "przeprowadzi się" festiwal filmów dokumentalnych dla młodej widowni Let's Doc.

Pełny repertuar i nadchodzące wydarzenia można znaleźć na stronie kinotecza.pl.

Modernizacja Kina Tęcza to inwestycja Miasta Stołecznego Warszawy. Zadanie współfinansowano ze środków województwa mazowieckiego.