Ziemkiewicz i Surmacz o fenomenie Marszałka. Premiera rozmowy z Międzynarodowych Targów Książki

pracodawcagodnyzaufania.pl 2 godzin temu

W czwartek, 4 czerwca, o godz. 19:00 na kanale YouTube Fundacji im. XBW Ignacego Krasickiego odbędzie się premiera nagrania rozmowy Rafała A. Ziemkiewicza z Wojciechem Surmaczem.

Spotkanie odbyło się podczas Międzynarodowych Targów Książki w Warszawie i było poświęcone książce „Złowrogi cień Marszałka”, wydanej przez Fabrykę Słów. Międzynarodowe Targi Książki w Warszawie, które w tym roku odbyły się na PGE Narodowym, zgromadziły autorów, wydawców i czytelników. W tym kontekście rozmowa o Piłsudskim, sanacji i micie Marszałka była nie tylko spotkaniem wokół nowej publikacji, ale także częścią szerszej debaty o historii, pamięci i polskim myśleniu o państwie.

Piłsudski jako mit, nie tylko postać historyczna

„Złowrogi cień Marszałka” nie jest klasyczną biografią Piłsudskiego. Ziemkiewicza interesuje przede wszystkim legenda Marszałka: sposób, w jaki powstała, siła jej oddziaływania i wpływ na polskie myślenie o państwie. Autor pokazuje Piłsudskiego jako postać historyczną, ale jeszcze bardziej jako symbol. Dla wielu Polaków Marszałek przez dekady oznaczał sprawczość, twardą rękę, zwycięstwo nad bolszewikami i państwowy instynkt. Taki obraz był wzmacniany także przez paradoks pamięci czasów PRL: skoro komuniści atakowali Piłsudskiego, środowiska antykomunistyczne często odruchowo przyjmowały go jako niemal bezdyskusyjnego bohatera.

Ziemkiewicz próbuje ten obraz rozbroić. Nie po to, by odebrać Piłsudskiemu miejsce w historii, ale by zapytać, ile w polskiej pamięci zostało realnych zasług, a ile politycznego mitu. Ważnym wątkiem książki jest także to, iż legenda Marszałka przez lata przesłaniała innych twórców niepodległości i inne nurty polskiej tradycji państwowej.

Zamach majowy i cena legendy

Szczególne miejsce w książce zajmuje zamach majowy. Dla Ziemkiewicza maj 1926 roku nie jest tylko dramatycznym wydarzeniem z historii II Rzeczypospolitej. To moment, w którym autorytet jednostki został postawiony ponad porządkiem republiki. Autor nie buduje prostej antypiłsudczykowskiej legendy. Oddziela realne zasługi Marszałka, w tym jego rolę w walce o niepodległość i zwycięstwie nad bolszewikami, od późniejszego kultu jednostki, sanacyjnej propagandy i politycznej praktyki obozu władzy.

Tytułowy „cień” oznacza właśnie ten mechanizm: przekonanie, iż w chwili kryzysu państwo potrzebuje silnego człowieka, który może stanąć ponad zwykłymi regułami. W takim modelu łatwo uzasadnić przemoc polityczną, pogardę dla przeciwników i zawłaszczenie państwa przez jeden obóz. Ziemkiewicz pokazuje, iż cena takiej legendy okazała się dla polskiej polityki bardzo wysoka.

Spór o polskie myślenie o państwie

Najciekawszy wymiar książki wykracza poza sam spór o II Rzeczpospolitą. Piłsudski staje się u Ziemkiewicza figurą szerszego problemu: polskiej tęsknoty za przywódcą, który ma zakończyć chaos, wskazać winnych i zdjąć z obywateli część odpowiedzialności za państwo. W tym sensie „Złowrogi cień Marszałka” jest książką o historii, ale także o współczesnych odruchach politycznych. O potrzebie silnej ręki. O nieufności wobec instytucji. O łatwości, z jaką własnemu obozowi przyznaje się szczególne moralne prawo do Polski, a przeciwnikom odmawia się dobrej wiary.

Książka dobrze nadaje się do dyskusji

Ziemkiewicz stawia tezy ostre i polemiczne. Nie każdy czytelnik przyjmie je bez sprzeciwu. Właśnie dlatego książka dobrze nadaje się do dyskusji: zmusza do ponownego sprawdzenia własnego stosunku do Piłsudskiego, sanacji i mitu silnego wodza.

Nagranie dostępne na kanale Fundacji XBW. Premiera nagrania spotkania odbędzie się w czwartek, 4 czerwca br. o godz. 19:00 na kanale YouTube Fundacji im. XBW Ignacego Krasickiego.