Czternaście miesięcy. Tyle minęło, odkąd Andrzej siedzi na wózku. Czternaście miesięcy, odkąd pijany kierowca wjechał w niego trzy ulice od naszego bloku na Grochowie. Pamiętam, jak pisał mi SMS-a, iż kupił pierogi z mięsem w barku na rogu. A chwilę później usłyszałam syreny, potem huk tłuczonego szkła i głos lekarza, który powiedział, iż Andrzej może już nigdy nie wstać.
Jest operacja. Eksperymentalna. Ryzykowna. Kosztuje czterysta tysięcy złotych. Nie mamy takich pieniędzy. Ale jego matka ma. Jadwiga nie lubiła mnie od pierwszego dnia. Mówiła, iż nie pasuję do jej syna. Że jestem ze złej rodziny, iż za dużo się śmieję, iż za głośno mówię. Że wyglądam jak sprzedawczyni z bazaru na Szembeka, a nie żona jej jedynaka. Nauczyłam się to ignorować. Do zeszłej niedzieli.
Przyszła bez zapowiedzi. Usiadła przy naszym kuchennym stole, jakby należał do niej. choćby na mnie nie spojrzała, kiedy zaczęła mówić.
— Czterysta tysięcy — powiedziała i przesunęła w stronę Andrzeja kopertę. — Jutro rano zrobię przelew.
Serce mi stanęło. Andrzej nie dotknął koperty.
— Jaki jest warunek? — zapytał cicho.
Jadwiga w końcu się uśmiechnęła.
— Rozwiedziesz się z nią — odparła. — Czyste zakończenie. Potem ułożysz sobie życie od nowa, jak trzeba. Z kimś, kto do ciebie pasuje.
Stałam w przedpokoju ze stosem ręczników i zamarłam. Czekałam, aż Andrzej odmówi. A on po prostu powiedział:
— Dobrze, mamo. Zrobię to.
Ręczniki wypadły mi z rąk. Całą noc nie spałam. Rano Jadwiga już świętowała. Dzwoniła do koleżanek z kursu tańca towarzyskiego, mówiła, iż w końcu porządkuje życie syna. Że ta dziewczyna z Pragi-Południe zniknie z jego mieszkania. Potem Andrzej poprosił, żeby przyszła jeszcze raz.
— Podpiszę wszystko — powiedział. — Ale najpierw potrzebuję jednej drobnostki.
Zaśmiała się.
— Oczywiście, synku. Czego tylko chcesz.
— Żebyś była przy rozwodzie — odpowiedział.
Zgodziła się natychmiast. Uśmiechnęła się. I ja też się uśmiechnęłam. Bo do tego czasu widziałam już, co Andrzej przygotował, żeby dać Jadwidze nauczkę.
Kiedy weszła do sądu przy ulicy Czerniakowskiej, była pewna, iż wygrała. Szła korytarzem tak, jakby to ona była tu sędzią — torebka z wężowej skóry pod pachą, płaszcz z wełny, perfumy czuć było na trzy metry. Minęła mnie bez słowa. Usiadła w pierwszym rzędzie, za plecami syna. Andrzej trzymał teczkę na kolanach. Prawą dłoń zaciskał na poręczy wózka, aż zbielały mu knykcie.
Sędzina sprawdziła dokumenty, poprawiła okulary i otworzyła posiedzenie. Wtedy Andrzej uniósł rękę.
— Wysoki Sądzie — powiedział. — Zanim zaczniemy, chciałbym, żeby moja matka coś zobaczyła.
Na sali zrobiło się cicho. Jadwiga zmarszczyła brwi. Andrzej wyjął z teczki plik wydruków i położył go przed sobą. Pierwszy arkusz podał sędzinie.
— To są wyciągi z konta mojej matki. Ostatnie osiem miesięcy. — Jego głos był spokojny, równy. — Proszę zwrócić uwagę na przelewy.
Sędzina przerzucała kartki. Jadwiga pobladła. Nie wiedziała, o co chodzi, ale coś ją tknęło, bo ręce zaczęły jej drżeć.
— Wysoki Sądzie — kontynuował Andrzej — moja matka twierdzi, iż ma pieniądze na moją operację. Czterysta tysięcy. Twierdzi, iż przeleje je jutro. Ale od ośmiu miesięcy regularnie wypłaca po kilka tysięcy złotych i przelewa je na konto pewnej firmy. — Wskazał palcem na jeden z wydruków. — Firma nazywa się „Biuro Podróży Centaur”. Mój ojciec, nieżyjący od dziewięciu lat, zostawił nam mieszkanie przy Puławskiej i działkę pod Otwockiem. Sprzedaliśmy je rok po jego śmierci. Matka zawsze mówiła, iż te pieniądze są naszą wspólną poduszką finansową. Na czarną godzinę.
Przerwał na moment. Sala wstrzymała oddech.
— Okazuje się, iż ta czarna godzina nie nadeszła. Zamiast tego nadszedł pan Zbigniew Makowski, mężczyzna poznany w sanatorium w Ciechocinku. I to jemu matka od ośmiu miesięcy wysyła pieniądze. Nie są to przelewy za bilety lotnicze. To są jego długi. Jego zachcianki. Jego wakacje. Tam, gdzie on jeździ, jeździ i ona.
Jadwiga poderwała się z ławki.
— Kłamie! — krzyknęła. — To oszustwo!
— Proszę siadać — powiedziała sędzina.
— To nieprawda! Zbigniew to porządny człowiek, on tylko…
— Mamo — przerwał jej Andrzej. — Nie skończyłem.
W jej oczach zobaczyłam strach. Nie złość. Strach. Bo zrozumiała, iż jej syn wie o wiele więcej, niż powinien.
Andrzej wyjął kolejny dokument. Tym razem wyciąg z banku, na którym widniała kwota: trzysta osiemdziesiąt siedem tysięcy dwieście czternaście złotych.
— To jest stan konta mojej matki na wczoraj — powiedział. — Na moją operację brakuje trzystu dziewięćdziesięciu tysięcy. To, co miała na moją operację, przepuściła na kochanka. A teraz obiecuje mi czterysta tysięcy, których nie ma. Warunkiem miał być rozwód. Tylko co by się stało, gdybym się zgodził, podpisał papiery, a potem okazało się, iż przelewu nie ma? Że pieniędzy nie ma?
Jadwiga próbowała coś powiedzieć, ale głos jej się łamał.
— To moja matka — ciągnął Andrzej — która całe życie powtarzała mi, iż rodzina jest najważniejsza. Że nigdy nie zostawi bliskich w potrzebie. A kiedy jej jedyny syn nie może wstać z wózka, ona zamiast pomóc — rozrywa mu małżeństwo. — Potoczył wzrokiem po sali. — Nie mam zamiaru się rozwodzić. Moja żona jest przy mnie od pierwszego dnia. Kiedy leżałem na intensywnej terapii, trzymała mnie za rękę. Kiedy nie mogłem wstać z łóżka, podcierała mnie. Kiedy krzyczałem z bólu, kładła mi chłodny kompres na czoło. A matka… — Spojrzał na Jadwigę. — Matka w tym czasie była w sanatorium z panem Zbigniewem.
Na sali zapadła taka cisza, iż słyszałam tykanie zegara na ścianie. Sędzina położyła dłonie na aktach i powiedziała:
— Sprawa o rozwód zostaje oddalona. Strony mogą opuścić salę.
Jadwiga nie ruszyła się z miejsca. Kiedy Andrzej odwrócił wózek w stronę wyjścia, chwyciła go za ramię.
— Andrzej, porozmawiajmy — szepnęła. — Ja… to nie tak miało być. Ty tego nie rozumiesz. Zbigniew…
— Rozumiem doskonale — odparł Andrzej. — Zrozumiałem też coś innego. Nie potrzebuję twojej zgody, żebyś mnie kochała. Nie potrzebuję twoich pieniędzy, żeby je stracić.
— Co z operacją? — zapytała, a głos jej drżał.
Andrzej popatrzył na nią i powiedział:
— Właśnie podpisałem umowę ze szpitalem we Wrocławiu. Operację sfinansuje zbiórka publiczna. Ludzie, których nigdy nie spotkałem, wpłacili więcej, niż ty mi obiecałaś. A wiesz, co jest najlepsze?
Jadwiga pokręciła głową.
— Nikt nie kazał mi się z nią rozwodzić.
Wyciągnęłam dłoń. Andrzej chwycił ją mocno. Wyprowadziłam wózek z sali. Za nami wciąż siedziała Jadwiga, wparta w oparcie ławki, z otwartymi ustami. Nie obejrzałam się.
Operacja odbyła się sześć tygodni później. Andrzej wyszedł z niej na własnych nogach. Trzy miesiące rehabilitacji na oddziale we Wrocławiu, potem żmudne ćwiczenia w domu. W końcu, w styczniu, po raz pierwszy od wypadku stanął w kuchni przy stole i sam nalał wodę do czajnika. Pamiętam, jak patrzyłam na jego plecy — jak sięga po kubek, jak przelewa wodę trzęsącymi się rękami. Nie pomogłam. Stałam oparta o framugę i patrzyłam.
Jadwiga dzwoniła kilka razy. Za pierwszym razem odebrał. Mówiła, iż zrozumiała, iż się myliła. Że Zbigniewa już nie ma w jej życiu. Że chce naprawić relacje.
Andrzej wysłuchał i powiedział:
— To zadzwoń, jak oddasz pieniądze ludziom, od których je pożyczałaś na moją rehabilitację.
Więcej nie zadzwoniła.
W zeszłym tygodniu znalazłam w skrzynce list z kancelarii adwokackiej. Okazało się, iż Andrzej złożył wniosek o sądowy podział majątku po ojcu. Dostałam kopię. Na ostatniej stronie widniała suma: sto osiemdziesiąt tysięcy złotych. Tyle, według wyliczeń biegłego, Jadwiga jest winna synowi za lata, w których zarządzała odziedziczonymi wspólnymi pieniędzmi, nie przedstawiając rozliczenia.
— Nie potrzebuję jej pieniędzy — powiedział, kiedy wieczorem usiedliśmy przy stole. — Potrzebuję, żeby zrozumiała.
— A co z nią zrozumie?
— Pożyczyła bliskim na procent. Teraz musi oddać. To zostanie z nami, czy jej się to podoba, czy nie.
Dziś stałam w kolejce w sklepie spożywczym. Przede mną, trzy osoby przede mną, stała Jadwiga. Nie widziała mnie. Płaciła za chleb i litr mleka. Kartą. Kiedy chciała zapłacić, terminal pokazał: „odrzucona — brak środków”. Spróbowała jeszcze raz. I jeszcze raz.
Odwróciłam się i wyszłam ze sklepu.
Za oknem, na parapecie, Andrzej postawił dziś figurkę anioła z porcelany. Dostał ją od sąsiadki spod czwórki, tej, która w czasie zbiórki wrzucała do puszki dwadzieścia złotych co tydzień. Andrzej wyszedł rano i przymocował figurkę do parapetu silikonem. Powiedział, iż anioł ma pilnować tego mieszkania i iż patrząc na niego, zawsze będzie pamiętał, ile kosztowała go matka. I ile było warte to, iż ktoś inny pomógł bez warunków.
